Pasta, Addison levenslang lastig

"Heeft Pasta al pillen gehad" is net zo'n gewone opmerking in ons huis als "zet jij de vuilnisbak buiten". Toch is dit zinnetje niet zo onschuldig als het door de jaren heen is gaan klinken. Pasta onze bastaard Sint-Bernard gaat namelijk dood zonder haar dagelijkse portie medicijnen. Sinds haar derde jaar heeft de inmiddels twaalfjarige teef de niet vaak voorkomende en ongeneeslijke ziekte van Addison. Oftewel een niet werkende bijnierschors. Tijdig gediagnosticeerd valt er met deze aandoening goed te leven, maar de meeste patiënten overlijden waarschijnlijk nog voordat men beseft wat er aan de hand is. Het ziektebeeld is namelijk vaak misleidend en een hond met een acute Addison heeft direct medicijnen nodig.
Het levensverhaal van Pasta gaat net als haar ziekte over een bestaan op het nippertje.

In Dierenkliniek Ermelo van mijn zus en zwager Martine en Bob Carrière liep een jaar of negen geleden een man uit een naburig dorp binnen. Zijn hond was al een paar dagen ziek, héél ziek. Het dier was broodmager, braakte, had diarree, at niet, en bewoog a-tactisch. Dit was een vreemde waggelende gang, die aan de pas van een marionet deed denken. Mevrouw Carrière; "In eerste instantie leek dit beeld bedrieglijk op een darminfectie, maar ik wist dat hier iets anders speelde. Dat vreemde loopje was typisch en ik constateerde een bijzonder trage hartslag. Hierdoor ging er ergens in mijn achterhoofd een (alarm)bel rinkelen. Wellicht had ik te maken met de ziekte van Addison. Toevallig had ik kort daarvoor gehoord van een dier dat al enige tijd braakte zonder verdere verschijnselen. Hij bleek eveneens Addison te hebben. Gelukkig hebben we zelf een laboratorium waarin we het bloed van deze hond konden onderzoeken. Het wachten op uitslagen van buitenaf zou in dit geval beslist te lang hebben geduurd."
Voor de meeste Addison patiënten is dit wachten fataal. Er glippen zo waarschijnlijk nogal wat patiënten door het net, en de werkelijke omvang van de aandoening is niet te achterhalen.
Het kalium gehalte in het bloed bleek, zoals verwacht te hoog. Dit verklaarde onder andere de trage hartslag van Pasta. In een dergelijke crisissituatie waarbij niet onmiddellijk over laboratorium uitslagen beschikt kan worden, kan een elektrocardiogram (ECG) de verdenking op Addison ondersteunen. Een verhoogd kalium gehalte (dat hoort bij Addison) oftewel hyperkaliëmie leidt namelijk tot karakteristieke veranderingen. De geleiding van de elektrische prikkels in het hart zijn dan verstoord waardoor er een typisch afwijkend beeld te zien is. Het ECG vertoont in zo'n geval afhankelijk van de kalium spiegel in het bloed, onder andere spitse hoge, verlengde, of zelfs helemaal geen zogenaamde T-, en P-toppen meer in de uitslag. Zodra de verdenking op Addison bestaat moet er onmiddellijk met behandeling begonnen worden, zonder laboratorium uitslagen af te wachten. Dit geldt uiteraard beslist voor dieren die in shocktoestand worden aangeboden. Als later blijkt dat er geen sprake is van Addison, dan is de therapie niet schadelijk geweest. Overigens wordt het ECG weer normaal na toediening van de juiste medicijnen.
Pasta kreeg onmiddellijk een vochtinfuus en medicijnen in afwachting van verder extern onderzoek die diagnose bevestigde. Na een doorwaakte nacht was het dier als herboren, de suffe hond van een dag eerder was weer klaar voor een robbertje stoeien.

Chronische ziekte
De ziekte van Addison heeft zoals eerder gezegd alles te maken met een niet werkende bijnierschors. De bijnieren ondersteunen het afweersysteem van het lichaam en reguleren de zout- en waterhuishouding. Bovendien is de bijnierschors belangrijk voor het functioneren van de patiënt bij lichamelijke en geestelijke belasting oftwel stress. Ze zorgen dus voor de hormoonhuishouding. De bijnierschors produceert in de twee binnenste zones als belangrijkste hormoon het glucocortoïd cortisol. Dit is een hormoon dat de stress-huishouding regelt. Een Addison patiënt heeft onder andere een tekort aan dit hormoon en kan ergens dus letterlijk en figuurlijk inblijven. Normaal gesproken schommelen de cortisolspiegels in het bloed voortdurend, afhankelijk van de behoefte van het lichaam. Het tekort aan cortisol bij Addison patiënten wordt door middel van vaste hoeveelheden cortisol kunstmatig opgeheven. Een Addison patiënt kan dus veel minder goed inspelen op stress-situaties die bij een normaal leven horen. Bij verhoging van de normale hoeveelheid stress, bijvoorbeeld door een operatie, zal de hoeveelheid cortisol d.m.v. extra medicijnen dan ook worden opgevoerd. Om de vochthuishouding te regelen wordt een dagelijkse hoeveelheid keukenzout door het voer gemengd.

Behandeling
Behandeling van de aandoening gebeurt dus door het geven van diverse hormonen. Hierbij is het belangrijk dat de eigenaar van een patiënt let op een onder- of overdosering. Een vicieuze cirkel in het ziektebeeld is één van de gevaarlijke dingen bij deze ziekte. De eigenaar moet heel nauwlettend zijn huisdier in de gaten houden en weten onder welke psychische of fysieke druk het staat. De algemene symptomen van onbehandelde Addison patiënten zijn dan ook begrijpelijk door het voorafgaande. Ze kunnen lethargisch oftewel geestelijk ongevoelig zijn, maar ook niet eten, braken, misselijkheid, veel drinken, diarree, gewichtsverlies, a-tactische bewegingen en zoals eerder genoemd een zwakke pols horen bij het ziektebeeld.
De ziekte van Addison is dikwijls erfelijk, niet te genezen en dus chronisch. Addison komt vaker voor bij honden dan bij katten. Meestal betreft het overigens teefjes. Volgens het 'Manual of small Animal Endocrinology van de British Small Animal Veterinary Association, lopen niet gesteriliseerde teven een hoger risico om de aandoening te krijgen. Met name bij de grote Poedel, Bearded Collies en Chinese Kuifhond worden vaak patiënten aangetroffen. Maar er zijn ook; Rottweilers, Duitse Doggen, Softcoated Wheaten terriers, West Highland White terriers en Portugese Waterhonden gezien met de ziekte.
Overigens kan een auto-immuunziekte die de bijnierschorsfunctie vernietigd ook tot Addison leiden. Hoewel het nogal ingewikkeld en zwaar klinkt is deze aandoening toch prima te behandelen en te begeleiden. Het best laat Addison zich nog vergelijken met suikerziekte. Hierbij is ook een wakend oog onmisbaar. Een goed 'afgestelde' hond met Addison kan prima functioneren. Ook bij mensen komt Addison overigens voor. Een beroemde patiënt was niemand minder dan John F. Kennedy. In Nederland zijn er naar schatting tussen de 500 en 900 mensen met deze ziekte.

Onplaatsbaar
Pasta werd dus weer op de been geholpen worden nu eenmaal de juiste diagnose gesteld was. Helaas zag de eigenaar levenslang medicijngebruik niet zitten. Dr. Carrière, "maar Pasta was een hele jonge, mooie en vooral lieve hond die een kans verdiende. Om de eigenaar tegemoet te komen deed ik hem een voorstel over de kosten van de medicijnen. Tevergeefs. In overleg deed hij afstand van haar." Zo kwam de hond in de 'uitslaapkennel' van de kliniek terecht. Er was zo snel geen andere plaats, en meer ruimte was er op dat moment niet. Maar Pasta was met een schofthoogte van 70 centimeter natuurlijk veel te groot voor deze kennel. Die, het woord zegt het al, bedoeld is om patiënten in bij te laten komen van een narcose. Een grondige zoektocht naar een nieuwe baas mocht niet baten. Ze bleek vanwege haar formaat en ziekte onplaatsbaar.
Als familielid van twee dierenartsen bemoei ik me nooit met patiënten en hun verhalen. Wel steek ik altijd even mijn neus om het hoekje van de 'opname'. Soms zijn er bijzondere dieren, zoals een eekhoorn of een sneeuwuil te zien. Dit keer zag ik Pasta in haar noodverblijf. Voor haar waren er inmiddels weken voorbijgegaan. Het verhaal was zo verteld en voor het eerst trof een dier me recht in mijn hart. Bovendien was even daarvoor met grote tegenzin, besloten dat Pasta in moest slapen als er niet snel een nieuwe baas voor haar kwam. De situatie was onhoudbaar geworden.
Twee dagen later helde mijn kleine autootje op de terugweg naar huis, angstvallig over door het gewicht van mijn nieuwe 'maatje'. "Nou vooruit dan maar, voor deze éne keer," zei ik eerder tegen mijn familie. "Maar één onvertogen woord van dit gevaarte en ze gaat linea recta terug." Pasta had niks meer te verliezen. Voor de tweede keer vocht ze, dit keer onbewust, voor haar leven.

Lastige ziekte
Het is moeilijk aan te geven hoeveel honden met Addison er in Nederland zijn. Er zijn weinig publicaties en, voor zover bekend, geen cijfers over. In tien jaar tijd zijn er slechts een handvol gediagnosticeerd in Dierenkliniek Ermelo. Waarschijnlijk duikt er in iedere praktijk wel eens een geval op. Dr. Lisette Overduin uit Oisterwijk is specialiste op het gebied van interne geneeskunde van gezelschapsdieren. Zij is verbonden aan de praktijk Veterinaire Specialisten Oisterwijk. Dr. Overduin zegt rond de drie gevallen per jaar te tellen. "Addison is een lastige ziekte en kan zich op allerlei manieren manifesteren. Vermoedelijk blijven er inderdaad regelmatig gevallen onopgemerkt en sterven die dieren door wat dan heet, onbekende oorzaak. Ik heb ook slepende gevallen gezien die lastig te beoordelen zijn. Wij zijn door ons specialisme hier een duidelijke zeef. Daarom ben ik bang dat er een aantal patiënten al dood is voordat ze mij bereiken. Met de aandoening is, zodra die vastgesteld is, goed te leven. Dit blijkt ook uit de bij mij wel veel voorkomende patiënten met Cushing." Bij de ziekte van Cushing is de bijnier juist overactief. Bij de behandeling hiervan worden de bijnieren vernietigd waardoor als het ware een kunstmatige Addison patiënt gemaakt wordt. Dr. Overduin; "Addison en Cushing patiënten zijn goed onder controle te houden, maar af en toe zijn er problemen mee. Soms is er een lichte ontsporing doordat de onderhoudsmedicatie niet genoeg is. Dat kan door een veranderende behoefte zijn en niet zozeer doordat de baas de medicijnen vergeet."

Medicijnen
Pasta kwam aldus in mijn leven en dat zou ik weten ook. Naast een gebrek aan opvoeding bracht ze door haar aandoening ook heel wat zorg met zich mee. Ik moest niet alleen leren leven met een kolossale en onvermoeibaar vrolijke hond, er werd ook twee maal daags medicijnen en een schep keukenzout voorgeschreven. Elf pillen per dag. Iedere dag weer, zonder uitzondering. Als baas moest ik me aanleren nooit meer onvoorbereid en zonder medicijnen op pad te gaan. Ook dienen de pillen met regelmaat gegeven te worden. Een keer zondigen of vergeten kan, maar niet te vaak. De medicijnen moeten besteld worden dus moest ik leren altijd de voorraad in de gaten te houden. Vooral het bestuderen van het gedrag van mijn hond kostte veel moeite. Het is moeilijk om braken te beoordelen op een verkeerde maaltijd of opspelende Addison. Zo geldt dit ook voor, niet eten en misselijkheid. Een verre reis betekent veel meer stress dan normaal, en daardoor raakte mijn hond nogal eens van slag. Vervolgens kan en wil ze niet meer eten. Daardoor weigert ze haar medicijnen die samen met wat zout gemengd wordt door een beetje blikvoer of een plakje worst. De hond krijgt te weinig hormonen, wordt daardoor ziek en de vicieuze cirkel is rond. Het vinden van de balans en het uitmeten van de hoeveelheid medicijnen vergt veel oefening en geduld. Inmiddels hebben we voor crisissituaties zout in tabletvorm in huis. De medicijnen moeten in het ergste geval geforceerd worden ingenomen. Al doende leerde ik in moeilijke omstandigheden zoals onweersbuien, verre reizen, ziekte en andere stress situaties, medicijnen te vermeerderen of verminderen. Na een maand of zes kon ik haar gedrag, en medicijnenbehoefte redelijk interpreteren. Af en toe ontstonden er in de negen jaar tijd dat Pasta bij mij is meer of mindere problemen met Addison. Maar de hond zelf bleef altijd opgewekt en zachtaardig. Het werd zelfs een gehoorzame, en makkelijke hond. Uren lang zwemmen, wandelen en ravotten waren geen enkel probleem ondanks de soms grote inspanningen. Tot afgelopen zomer. Na een korte afwezigheid troffen we een enorme ravage aan in huis. Pasta had zich in een klein uur bijna door een deurkozijn een weg naar buiten gevreten. Onze hond die altijd zonder problemen alleen thuis kon blijven, was ineens opmerkelijk angstig. Ik had eerder al de vage conclusie getrokken dat ze al een tijdje 'niet lekker in haar vel zat', maar weet dat aan de hoge leeftijd. Het kapot vreten van de deur bleef aanhouden zodra we haar alleen thuis achter lieten. Als we bij haar waren lag ze als een angstig gevalletje te schuilen onder een tuinbankje. In eerste instantie dacht ik niet aan haar ziekte omdat de dosering van medicijnen inmiddels al jaren hetzelfde is. Toch bleek na contact met Dierenkliniek Ermelo dat we beland waren in de situatie waarover dr. Overduin het in dit artikel heeft. De medicijnbehoefte was anders geworden en daardoor was Pasta finaal van slag. Vermoedelijk door een teveel aan cortisol was het lichaam in een constante situatie van stress gekomen. Cortisol speelt ook een rol bij het leerproces. Dat is nuttig want als we ons bijvoorbeeld aan de kachel branden (=stress) en we leren daar niet van, dan branden we ons de volgende keer weer. Cortisol zorgt er dus voor dat een aantal zaken in ons geheugen worden gegrift. De uitbreidende angsten van Pasta zijn daardoor mogelijk te verklaren. Nadat de dagelijkse dosis cortisol werd verlaagd, waren de problemen namelijk als sneeuw voor de zon verdwenen. Voor zover bekend is de levensduur van Addison patiënten niet beïnvloed door de ziekte. Gelukkig, is Pasta met haar twaalf jaar hard op weg om dat te bewijzen. En van ons mag ze tachtig worden!

Tekst en foto door Pietje Witlox-Bothof.
Alleen te gebruiken met toestemming.

Terug